وبلاگ
استودیو «ایما»، آغازی از نقطه هیچ
محمدمهدی مشکوری مدیر استودیو انیمیشنسازی «ایما» روند شکلگیری این استودیو را در دومین شماره از نشریه «روایت کارستان» بیان کرده است.
در روزگاری که شبکه کودک، قدمهای اولیه مسیر خود را میپیمود و رسانه کودک، خلأ جدی را برای تأمین محتوا تجربه میکرد، رسیدن انیمیشن به آنتن شبکه، بیش از هر چیز میتوانست گذر از این بحران را آسان کند. اما چگونه؟ در روزگاری که تولید انیمیشن سالها زمان میبرد و ساخت فیلمهای حوزه کودک هم طرفدار چندانی ندارد باید چه کرد؟ اینجا بود که جرقه یک ایده روشن شد؛ ایدهای که آرامآرام رشد کرد و بعدها به تولد یک استودیوی انیمیشنسازی انجامید.
در همان روزها، محمد مهدی مشکوری که اوضاع شبکه کودک را دیده بود و زوال آن را نمیپسندید، کاری را آغاز کرد و به سراغ تأمین محتواهای خارجی برای شبکه کودک رفت. تصمیمی که خودش، نقطه آغاز انقلابی در حوزه دوبلاژ بود که توانست این هنر را از رکود سالهای گذشته بیرون بکشد.
کمی بعد، گروه او تولید سریالهای انیمیشنی را آغاز کرد؛ حرکتی که شیوهای تازه در تولید انیمیشن ایران رقم زد و قطار این صنعت را با سرعتی باورنکردنی به حرکت درآورد. گروهی که بعدها آن را با نام ایما شناختیم و امروز پس از ده سال فعالیت، با انیمیشن سینمایی ببعی قهرمان لبخند را به چهره کودکان ایرانی آورده است؛ فیلمی که عنوان پرفروشترین انیمیشن تاریخ سینمای ایران را از آن خود کرد.
در این گفتوگو، آقای مشکوری از فراز و فرود این مسیر دهساله میگوید؛ از سالهای سخت آغاز تا لحظهای که برق شادی در چشمان کودکان، همه خستگیها را از یادش برد.
روزهای بیمحتوایی شبکه کودک
هر آفرینشِ راستین، از دل سکوت و کمبود آغاز میشود. استودیو «ایما» نیز از همین خلأ سر برآورد؛ از روزهایی که حوزهی کودک، در هیاهوی رسانه، بیصدا مانده بود. آنگاه که نسل تازهای برآمده از سالهای ۸۸ و ۹۸، دیگر با گذشته پیوند نمیخورد و نشانههای «نسل زد» از گسست تربیتی خبر میداد، شبکه کودک در سال ۱۳۹۴ متولد شد؛ شبکهای نوپا و درگیر هجمهها، که تنها با بازپخش کارهای قدیمی و برنامههایی چون «فیتیله» و «عموپورنگ» روزگار میگذراند. در آن روزهای بیمحتوایی، استودیو «ایما» با درکی از بحران نسل، از ایده ساختِ معنا برای کودک و نوجوان آغاز شد.
در آن زمان، هیچ زنجیره تولیدِ منسجمی وجود نداشت. تلاش تهیهکنندگان برای ساخت محتوای تازه، پیوسته در وقفه گرفتار میشد و آنتن شبکه کودک، در تکرار بیپایانِ برنامهها تحلیل میرفت. در همین میان، اندیشه «تولیدِ سریع» شکل گرفت؛ کارهایی که با فرایند تولید کوتاه، همچون تجربه ساخت «شهر قصه» آغاز شد. شیوهی تولید این آثار اینگونه بود که کتابهای تصویری، پس از دوربری و جانبخشیهای جزئی، به انیمیتهای کوتاه تبدیل و روی آنتن میرفتند. این تجربه، نخستین آزمون «ایما» در خلق محتوای بومی و آغاز مسیر تازهای در تولید انیمیشن بود.
با تداوم وقفه در تولید انیمیشن، راه تازهای پیش روی تیم قرار گرفت: تأمین محتوا! انیمیشنهای خارجی را خودشان جستوجو، انتخاب و بررسی میکردند و پس از اصلاحات محتوایی، دوبله میشد. این کار ساده نبود؛ تقریباً هر روایت خارجی با ناهنجاریهایی همراه بود که اصلاح و استانداردسازیشان کاری دشوار و زمانبر بهنظر میرسید. اما همین تجربهها، سنگبنای نخستین خط تولید «تأمین محتوا» و مسیری شد که بعدها به یکی از ارکان شکلگیری «ایما» تبدیل گشت.
خون تازه در رگهای انیمیشن
در این جریان دوبله دوباره جان گرفت و صداپیشههای تازهنفس میدان را از حلقه محدودِ پیشین گرفتند و انحصار قدیمی را فرو ریختند. همچنین برای این امر از گروههای فعال در شهرستانها استفاده و استعدادیابی صورت گرفت. این کار آغاز زندگی حرفهای کسانی بود که آن روز شاگرد بودند و حالا امروز مدیران دوبلاژ برجستهاند. استودیوهایی که پیشتر تنها به گویندگی محدود بودند، با ورود ایما به جریان دوبله، بخشی از چرخه محتوای تأمینی شدند.
در بررسیِ فضای تولید انیمیشن در ایران، دریافتیم که پروژهی ۵۰۰ دقیقهای، دستکم یکونیم تا دو سال زمان میبرد. گفتوگو با گروههای مختلف نشان داد هنرمند با حالوخُلق خود بر زمان تولید اثر میگذارد؛ روزی که حالش باز میشود کار را جلو میبرد و روزی که فرو مینشیند روند تولید را کند میکند. تصمیم گرفتیم این چرخه را بیازماییم: آیا میتوان انیمیشن را در زمان کمتر و با نظم تولید کرد؟
ما تصمیم گرفتیم از بیرون قضاوت نکنیم، بلکه وارد میدان شویم. از دل همین تجربه، شرکت تازهای با نام «صبیان» متولد شد که ترکیبی از فارغالتحصیلان مدیریت صنایع، کسبوکار و انیمیشنخواندهها را شامل میشد. گروهی مسئول کنترل پروژه و گروهی برنامهریزی تولید را برعهده گرفت و جمعیت دیگری ذیل همان ساختار تولید را آغاز کردند. اینجا تولد مسیری جدید برای تولید انیمیشن در کشور بود. مسیری که با کار جدی و حرفهای میتوانست فرایند تولید را کوتاهتر کند.
اینجا تولید جدی است
آنچه ایما را از دیگران جدا کرد، فضای جدی تولید بود. ما از حالگرایی هنری فاصله گرفتیم و به نظم حرفهای رسیدیم. پروژه باید بیهیچ بهانهای تمام میشد. این فرایند به گونهای پیش رفت که در پنج سال دوم فعالیت، بیش از ۱۳هزار دقیقه انیمیشن تولید گشت.
امروز در استودیو ایما حدود ۷۰ نیروی مستقیم و بیش از ۲۰۰ نیروی غیرمستقیم فعالیت دارند. ساختار پرداخت بر پایه راندمان است، نه حقوق ثابت چون کار باید نتیجه دهد. ما فرایند تولید را نه بر محور فرد، بلکه بر محور ساختار تعریف کردهایم تا جمع، کار بزرگ را پیش ببرد. پروژهها به اجزای خرد تقسیم میشوند تا قابلیت جایگزینی داشته باشند و پایداری حفظ شود.
روایت کامل شکلگیری استودیو «ایما» را میتوانید در دومین شماره از نشریه «روایت کارستان» بخوانید.
